Η ύπαρξη νανοϋλικών (υλικά που περιέχουν νανοσωματίδια) δεν αποτελεί κίνδυνο. Μόνο ορισμένες πτυχές του είναι επιβλαβείς, ιδίως η κινητικότητά τους και η αυξημένη αντιδραστικότητα. Μόνο όταν ορισμένες πτυχές ορισμένων νανοσωματιδίων είναι επιβλαβείς για τη βιολογία ή το περιβάλλον, αντιμετωπίζουμε πραγματικό κίνδυνο.
Για να συζητήσουμε τις επιπτώσεις των νανοϋλικών στην υγεία και το περιβάλλον, πρέπει να διακρίνουμε δύο τύπους νανοδομών:
Τα σωματίδια νανο-μεγέθους συναρμολογούνται σε υπόστρωμα, υλικό ή συσκευή σε νανοσύνθετο, νανοσύνθετη δομή ή νανοσύνθετο (ηλεκτρονικά, οπτικοί αισθητήρες κ.λπ.), επίσης γνωστά ως σταθερά νανοσωματίδια.
"Ελεύθερα" νανοσωματίδια, ανεξάρτητα από το αν αποθηκεύονται σε ορισμένα στάδια παραγωγής ή χρησιμοποιούνται ως μεμονωμένα νανοσωματίδια.
Αυτά τα ελεύθερα νανοσωματίδια μπορεί να είναι νανο-μεγέθους μεμονωμένα στοιχεία, ενώσεις ή σύνθετα μείγματα, όπως τα νανοσωματίδια "επικαλυμμένα" ή τα νανοσωματίδια "πυρήνας-κέλυφος", στα οποία ένα στοιχείο είναι επικαλυμμένο με άλλη ουσία.
Στη σύγχρονη εποχή, η αποδεκτή άποψη είναι ότι αν και πρέπει να επικεντρωθούμε σε υλικά με σταθερά νανοσωματίδια, τα ελεύθερα νανοσωματίδια είναι η πιο επείγουσα ανησυχία.
Επειδή τα νανοσωματίδια είναι τόσο διαφορετικά από τα καθημερινά αντίστοιχά τους που οι επιβλαβείς επιπτώσεις τους δεν μπορούν να προκύψουν από τη γνωστή τοξικότητα. Αυτή η συζήτηση για τις επιπτώσεις των ελεύθερων νανοσωματιδίων στην υγεία και το περιβάλλον έχει μεγάλη σημασία.
Αυτό που είναι πιο περίπλοκο είναι ότι όταν συζητάμε για νανοσωματίδια, πρέπει να γνωρίζουμε ότι η σκόνη ή το υγρό που περιέχει νανοσωματίδια δεν είναι σχεδόν ποτέ μονοδιασπώμενο, αλλά έχει πολλά διαφορετικά μεγέθη μέσα σε ένα συγκεκριμένο εύρος. Αυτό καθιστά την πειραματική ανάλυση πιο περίπλοκη, επειδή τα μεγάλα νανοσωματίδια μπορεί να έχουν διαφορετικές ιδιότητες από τα μικρά. Επιπλέον, τα νανοσωματίδια έχουν την τάση να πολυμερίζουν και τα πολυμερισμένα νανοσωματίδια έχουν διαφορετικές συμπεριφορές από μεμονωμένα νανοσωματίδια.